El İşi Dünyası

Örgü Modelleri

Atkı ve Boyunluk Nasıl Örülür? Ölçü ve İp Hesabı

Şiş ve tığla atkı/boyunluk örme: çocuk-yetişkin ölçü tablosu, kaç ilmek, kaç gram ip, haroşa ve selanik desen, püskül ve bitirme. Kolay kış projesi.

  • Seviye: Orta
  • 7 dk okuma
  • Yayın tarihi:
Atkı ve Boyunluk Nasıl Örülür? Ölçü ve İp Hesabı kapak görseli

Atkı, şişi eline alan herkesin ilk "giyilebilir" projesi. Şekil yok, azaltma yok, sadece düz bir dikdörtgen. Buna rağmen ilk atkıların çoğu ya 90 cm'de biten bir şal olur ya da kenarı boru gibi kıvrılır. İkisinin de sebebi ölçü ve numune hesabının atlanması. Bu yazıda önce ölçü ve ip hesabı, sonra üç tarif var: haroşa atkı, selanik boyunluk ve tığla boyunluk.

Atkı mı boyunluk mu? Ölçü tablosu

Boyunluk (tüp atkı) daha az ip ister, bir akşamda biter ve küçük çocukta uzun atkının takılma riskini taşımaz. Klasik atkı ise daha çok sarma seçeneği verir. İkisinin ölçüleri:

KimeAtkı genişlikAtkı uzunlukBoyunluk çevreBoyunluk yükseklik
Çocuk 1–4 yaş8–11 cm90–100 cm44–48 cm20–22 cm
Çocuk 5–10 yaş12–15 cm120–140 cm50–54 cm22–26 cm
Yetişkin, tek sarım15–20 cm150–160 cm56–62 cm25–30 cm
Yetişkin, iki sarım20–25 cm170–180 cm65–70 cm (bol)25–30 cm

Çocuk: 15×120 cm

İlkokul çağı için 12–15 cm genişlik ve 120 cm uzunluk, bir kez boyna sarılıp iki ucu göğüste bitiyor. 4 yaş altı için atkı yerine boyunluk ör; sallanan uçlar oyun parkında takılır.

Yetişkin: 20–25×150–180 cm

Boyuna bir kez sarılıp uçları bele kadar inen atkı için 150–160 cm yeter. İki kez sarmak istiyorsan 170–180 cm. Genişlik 20 cm'nin üstüne çıktıkça atkı şal gibi davranır ve ip ihtiyacı belirgin artar.

Boyunluk: çevre 60–70, yükseklik 25–30 cm

Baştan geçebilmesi için çevrenin en az 56 cm olması gerekiyor; 60–62 cm boyna oturur, 65–70 cm göğse düşen bol bir görünüm verir. 25 cm yükseklik çeneyi kapatır, 30 cm ikiye katlanıp kat kat durur.

Atkı ve boyunluk ölçü diyagramı: genişlik, uzunluk, çevre ve yükseklik okları
Atkı ve boyunluk ölçü diyagramı: genişlik, uzunluk, çevre ve yükseklik okları

İp ve şiş seçimi

Kalın ip = hızlı bitiş. 6–8 mm şişle örülen bir yetişkin atkısı 4–6 saatlik iştir; 3,5 mm şişle aynı atkı 15 saati bulur. Hangi ipin hangi şişle gittiğini ip çeşitleri ve numaraları yazısında anlattık, kısa özet:

İp kalınlığıŞiş10 cm'de ilmek (haroşa)Atkı için uygun mu
Orta (DK, 100 g ≈ 250–300 m)4–4,5 mm20–22Hafif, uzun sürer
Kalın (100 g ≈ 150–200 m)5–6 mm14–17En dengeli seçim
Çok kalın (100 g ≈ 90–120 m)7–8 mm10–12En hızlı, ağır durur

Boyuna değecek bir şeyde kaşındırmayan ip seç: merino karışımı, akrilik-yün karışımı veya bebe yünü. %100 kalın akrilik ucuz ve yıkanabilir ama sıcak tutma konusunda yüne yetişmez.

Kaç ilmek? Numune ile hesap

Numune atlanan tek adım, ama atkının genişliğini belirleyen de bu. Seçtiğin ip ve şişle 20 ilmek atıp 12–15 sıra haroşa ör, şişten çıkarmadan ortadaki 10 cm'de kaç ilmek olduğunu say.

Formül: (10 cm'deki ilmek ÷ 10) × hedef genişlik

Örnek: 10 cm'de 15 ilmek ölçtün, 20 cm genişlik istiyorsun.

15 ÷ 10 = 1,5 ilmek/cm → 1,5 × 20 = 30 ilmek.

Selanik için çift sayıya, lastik için desenin katına yuvarla (2×2 lastik: 4'ün katı + 2 kenar ilmeği). Sıra sayısını atkı boyunca takip etmen gerekmiyor; ama kenar deseni veya renk değişimi varsa Atölyem'in sıra sayacı her sırada tıklayıp sayıyı aklında tutma derdini kaldırır.

Kaç gram ip gider?

Aşağıdaki değerler haroşa veya düz örgü için; selanik ve kabartmalı desenlerde %30–35 ekle. Kalın ipte 100 g'lık yumağın 150–200 m, çok kalın ipte 90–120 m geldiğini varsaydık; kendi yumağının metrajını etikete bak.

ProjeOrta ip (4–4,5 mm)Kalın ip (5–6 mm)Çok kalın ip (7–8 mm)
Çocuk atkı 12×120 cm80–100 g100–130 g130–160 g
Yetişkin atkı 20×160 cm150–200 g200–250 g250–300 g
Yetişkin atkı 25×180 cm220–280 g280–350 g350–400 g
Boyunluk 60×25 cm80–100 g100–140 g140–180 g
Selanik boyunluk 60×28 cm110–140 g140–180 g180–230 g

Kendi ölçümüz: 6 mm şiş, 100 g = 180 m kalın akrilik-yün karışımı, 30 ilmek haroşa, 20×160 cm → 2 yumak 20 g artanla, yani 180 g. Püskül eklersen 25–30 g daha ayır. Yumaklarını Atölyem'in ip stoğuna gram ve metrajla girersen "bu atkıya yeter mi" sorusunu başlamadan cevaplarsın.

Haroşa atkı adım adım

Haroşa (her sıra düz) iki yüzü aynı, kalın ve kıvrılmayan bir yüzey verir; ilk atkı için en doğru desen. İlmek atma ve düz örgüyü şiş örgü temelleri yazısında bulursun.

Malzeme: 200–250 g kalın ip, 6 mm şiş, yün iğnesi.

  1. 30 ilmek at (10 cm'de 15 ilmek numunesine göre 20 cm). Daha dar istiyorsan 25 ilmek, 17 cm civarı verir.
  2. Her sırayı düz ör. İlk ilmeği örmeden şişe al, son ilmeği düz ör; kenar böyle zincir gibi düzgün olur.
  3. 10 cm'de bir mezurayla kontrol et. Örgü, şişte duruşundan %5–10 daha uzun sarkar; 160 cm hedef için 150 cm'de dur.
  4. Yeni yumağa geçerken sıra başında geç, iki ucu 10 cm bırak; sonra iğneyle kenardaki ilmeklerin içinden gizle.
  5. İlmekleri gevşek kapat: kapatma sırasını bir numara kalın şişle yaparsan kenar büzülmez.

30 ilmekle 160 cm, 6 mm şişte yaklaşık 320 sıra. Bir sıra 50–60 saniye sürüyorsa toplam 5 saat civarı.

Haroşa ve selanik dokusu yan yana yakın plan
Haroşa ve selanik dokusu yan yana yakın plan

Selanik (İngiliz lastiği) boyunluk

Selanik, ilmeğin bir alt sıradaki ilmeğe örüldüğü bir lastik türü. Sonuç çift kat gibi kalın, iki yöne esnek, iki yüzü aynı ve kıvrılmayan bir doku; boyunluk için ideal. Bedeli ip: aynı ölçüde düz örgüye göre %30–35 daha fazla gider.

Malzeme: 150–180 g kalın ip, 6 mm şiş (düz şiş yeter, tüpü sonunda dikeceğiz).

  1. Çift sayıda ilmek at: 60 cm çevre için 10 cm'de 14 ilmekle 84 ilmek. Boyunluğu enine örüyoruz, yani uzun kenar çevre.
  2. Hazırlık sırası: 1 düz, 1 ters diye sıra sonuna kadar.
  3. Desen sırası: 1 ters, sonra şişi bir alt sıradaki düz ilmeğin içine sokup düz ör (üstteki ilmek kendiliğinden çözülür ve altındakine sarılır). Sıra sonuna kadar "1 ters, 1 alttan düz".
  4. Her sırada 3. adımı tekrarla. 28 cm yüksekliğe gelince gevşek kapat.
  5. Dikdörtgeni tüp hâline getir, iki kısa kenarı yün iğnesiyle birleştir (aşağıda).

Alttan örme hareketine alışmak 3–4 sıra alıyor; ilk sıralar bozuk görünürse sökme, doku 5. sıradan sonra oturur.

Tığla boyunluk: yarım trabzan

Tığ, boyunluğu halka olarak örmeye izin verdiği için dikiş gerektirmez. Yarım trabzan hem hızlı hem esnek.

Malzeme: 120–150 g kalın ip, 6 mm tığ.

  1. 84 zincir çek (10 cm ≈ 14 zincir), ilk zincire sık iğneyle birleştirip halka yap; zincirin dönmediğinden emin ol.
  2. 2 zincir çek, halkanın her zincirine 1 yarım trabzan, sıra sonunda ilk yarım trabzana kaydırmalı ilmekle bağlan.
  3. Her sırayı aynı şekilde, yalnızca arka ilmeğe örersen yatay lastik çizgileri oluşur ve esneklik artar.
  4. 25 cm'de ipi kes, ucu gizle.

Halkayı ters çevirmeden her sırayı aynı yönde örüyorsan birleşme yeri hafif çapraz kayar; bunu istemiyorsan her sıra sonunda işi çevir.

Bitirme: püskül, uç gizleme, dikişsiz boyunluk birleştirme

Püskül: 12 cm genişliğinde bir karton kes, ipi 20 kez sar, bir kenarından kes; 24 cm'lik 20 tel elde edersin. Her püskül için 4 teli ikiye katla, tığla atkının kenar ilmeğinden geçir, uçları halkanın içinden çekip sık. 20 cm genişliğe 5 püskül, 4 cm aralıkla.

Püskül yapımı dört kare: sarma, kesme, tığla geçirme, sıkma
Püskül yapımı dört kare: sarma, kesme, tığla geçirme, sıkma

Uç gizleme: Her ip ucunu yün iğnesine tak, ters yüzde 5 cm bir yöne, 3 cm geri yönde ilmeklerin içinden geçir, sonra kes. Tek yöne gizlenen uç ilk yıkamada çıkar.

Dikişsiz boyunluk birleştirme: Selanik boyunluğun iki kısa kenarını yatırma dikişiyle (matras) birleştir: iki parçayı yan yana koy, iğneyi bir kenarda ilk iki sıranın arasındaki yatay ipçikten, sonra karşı kenarda aynısından geçir, 5 dikişte bir ipi çek. Dikiş görünmez olur ve esnekliği bozmaz. Daha da temiz istersen boyunluğa başlarken 40 cm'lik ip ucu bırak, bitişte o uçla dik.

Set tamamla ve paylaş

Aynı iple bere ve eldiven örersen 500–600 g ile tam bir kış seti çıkar; ip hesabının inceliklerini ölçü ve numune rehberinde topladık. Bitmiş atkını paylaşmadan önce topluluğun ördüğü atkı ve şallara galeriden bak; renk ve püskül fikri almak için iyi bir yer. Diğer modeller örgü modelleri kategorisinde.

Bitmiş atkı, boyunluk ve püsküller düz yerleşim
Bitmiş atkı, boyunluk ve püsküller düz yerleşim

Sıkça Sorulan Sorular

Atkı kaç ilmekle başlar?

İp kalınlığına ve istediğin genişliğe bağlı; sayı değil formül ezberle: 10 cm'deki ilmek sayısını 10'a böl, hedef genişlikle çarp. 6 mm şişle kalın ipte 20 cm için 28–32 ilmek, 4 mm şişle orta kalın ipte 40–44 ilmek tipik değerler. Numuneyi atlamak 3 cm dar ya da geniş atkıyla sonuçlanır.

Bir atkı kaç yumak ip ister?

Yetişkin atkısı 20×160 cm için kalın ipte 200–250 g, yani 100 g'lık yumaklardan 2–3 tane. Çok kalın ipte (7–8 mm) 250–300 g, selanik desende %30–35 fazlası. Çocuk atkısı 100–130 g ile biter. Her zaman aynı lottan bir yedek yumak al.

Atkı kenarları kıvrılmasın diye ne yapmalı?

Düz örgü (bir sıra düz, bir sıra ters) yapısı gereği kenarlardan içe kıvrılır; bunu dikişle düzeltemezsin. Haroşa, selanik, pirinç veya lastik gibi iki yüzü dengeli desenlerden birini seç. Düz örgüde ısrar ediyorsan her kenara 4–5 ilmeklik haroşa bordür koy, yine de hafif kıvrılma kalır.

Boyunluk için yuvarlak şiş şart mı?

Hayır. Düz şişle dikdörtgen örüp kısa kenarları yatırma dikişiyle birleştirmek, özellikle selanikte sonucu değiştirmez. Yuvarlak şiş dikişi ortadan kaldırır ve düz örgüde kıvrılmayı engeller; 40 cm kablolu bir 6 mm yuvarlak şiş boyunluk için yeter. Tığla örüyorsan zaten halka olarak başlıyorsun.

hadi başlayalım!

El emeğini paylaşmaya hazır mısın?

Binlerce el işi modeli, tarif ve sıcacık bir topluluk seni bekliyor. Uygulamayı ücretsiz indir, ilk ilmeğini bugün at.

App Store'dan indirinGoogle Play'den alın