Örgü İpi Çeşitleri ve Tığ Numaraları: Hangi İp Hangi Tığ?

İp reyonunda 40 çeşit yumak, hepsinin üstünde başka bir sayı. "Amigurumi ipi", "bebe yünü", "puffy", "kadife" diye raflar ayrılmış ama hangisi ne için, hangi tığla örülür, kaç yumak gerekir? Bu yazı etiketi okumayı, kalınlık sınıflarını ve ip türlerini tek tabloya indiriyor. Alışverişe gitmeden önce bir kez oku, sonra sadece tablolara dön.

Örgüye yeni başlıyorsan önce örgüye nasıl başlanır yazısına göz at; orada ilk yumak için tek bir öneri var. Burası ikinci yumaktan sonrası için.

İp etiketi nasıl okunur

Etiket (bant) atılmaz, projeye bitene kadar saklanır. Üstündeki beş bilgi senin için önemli:

Gram, metre, kat sayısı, önerilen tığ ve şiş

• Gram ve metre: "100 g / 330 m" gibi yazar. İpin kalınlığını asıl söyleyen bu orandır. 100 gramda 330 m ince-orta bir ip, 100 gramda 120 m kalın bir ip, 100 gramda 9 m ise parmakla örülen dev bir iptir.
• Kat sayısı: "4 kat", "8 ply" gibi. Kaç ince ipliğin bükülerek bir araya geldiğini söyler. Kat sayısı tek başına kalınlık demek değildir; metraja bak.
• Önerilen tığ ve şiş: küçük tığ ve şiş simgelerinin yanında mm aralığı. Üreticinin "bu ip bu alette normal sıkılıkta örülür" dediği aralık. Amigurumi için bu aralığın altına ineceğiz, aşağıda anlatıyorum.
• Numune: bazı etiketlerde "10 × 10 cm = 20 ilmek, 26 sıra" yazar. Aynı ip ve aletle 10 cm'de kaç ilmek çıktığını söyler; tarif seçerken en işe yarar bilgi.

Yıkama sembolleri

Leğen içindeki sayı yıkama sıcaklığıdır (30, 40). Leğende el varsa elde yıkanır. Çarpı işaretli üçgen çamaşır suyu yasak, kare içinde daire kurutma makinesi (çarpıysa yasak), ütü simgesindeki nokta sayısı ısı demek. Akrilik ve pamuk çoğunlukla 30 derecede makinede yıkanır; yün ve kadife genellikle elde yıkama ister.

Parti (lot) numarası neden önemli

Aynı renk kodlu ip, farklı boya partisinde bir ton farklı çıkabilir. Etikette "Lot", "Parti" ya da "Boya no" yazar. Büyük bir proje (battaniye, kazak) için bütün yumakları aynı lot numarasından al ve bir yumak fazla al. Yarı yolda ip biterse aynı lotu bulmak çoğu zaman mümkün olmaz.

Kalınlık sınıfları (0 dantel'den 7 jumbo'ya) ve mm karşılıkları

Uluslararası standart Craft Yarn Council'ın 0'dan 7'ye sınıflamasıdır. Türk etiketlerinde bu numara her zaman yazmaz, ama önerilen tığ aralığından hangi sınıfta olduğunu bulabilirsin.

Tablodaki aralıklar Craft Yarn Council'ın yayınladığı kılavuz değerleridir; sık iğne sayısı o sınıfın önerilen tığıyla ölçülmüştür. Sen daha küçük tığ kullanırsan (amigurumi) ilmek sayısı artar.

İp türleri: ne için, ne için değil

Pamuk (lif, amigurumi, yazlık)

• Artısı: ilmekler net görünür, esnemez, şekil tutar, suya dayanır. Lif için tek seçenek, amigurumi için en sevilen ip.
• Eksisi: esnek olmadığı için elde yorucu, giysi olarak ağır düşer, pahalıdır.
• Türkiye'de "amigurumi ipi" diye satılan iplerin çoğu %100 pamuk ya da pamuk-akrilik karışımıdır. Alize Cotton Gold 100 g / 330 m, %55 pamuk %45 akrilik; etiket tığı 2–4 mm.

Akrilik ve antipilling bebe yünü

• Artısı: ucuz, hafif, renk seçeneği çok, 30 derecede makinede yıkanır, alerji yapmaz.
• Eksisi: ucuz olanları zamanla tüylenir (boncuklanır), ısıyla ütülenmez, teri tutmaz.
• "Antipilling" yazanlar tüylenmeye karşı işlenmiş akriliklerdir; bebek battaniyesi, yelek, hırka için en çok alınan ip grubu.

Yün, merino, karışımlar

• Artısı: sıcak tutar, esner, blokajla şekil alır, bere ve atkı için ideal.
• Eksisi: saf yün batabilir, çoğu elde yıkama ister, güve riski var. Merino yumuşaktır ama pahalıdır.
• Yün-akrilik karışımı (örneğin %25 yün %75 akrilik) ikisinin iyi yanlarını birleştirir ve makinede yıkanır; kış projeleri için mantıklı orta yol.

Kadife (chenille)

• 100 g'da 68–120 m arası kalın, polyester, kadife dokulu ipler. Himalaya Dolphin Baby 100 g / 120 m, Alize Velluto 100 g / 68 m.
• Artısı: çok yumuşak, bebek oyuncağı ve battaniyesinde hissi güzel, hızlı örülür.
• Eksisi: ilmekler görünmez, sökünce iz kalır ("kelleşir"), sihirli halka sıkılırken kopabilir, dolgu aralardan görünebilir. İlk amigurumi için uygun değil; üçüncü-dördüncü oyuncaktan sonra dene.

Puffy ve parmak ipi

• Hazır ilmekli (loop) iplerdir: Alize Puffy 100 g'da yaklaşık 9 m, her ilmek yaklaşık 3 cm, %100 polyester.
• Tığ ya da şiş gerekmez; ilmekler parmakla birbirinden geçirilir. Bir bebek battaniyesi bir öğleden sonra biter.
• Eksisi: sadece battaniye, yastık, kırlent gibi düz işler; şekil vermek zor. Nasıl örüldüğünü puffy iple parmak örgüsü battaniye yazısında anlatıyoruz.

Polyester makrome ipi

• Bükümlü, kaygan, dayanıklı; çanta, sepet, supla ve ev dekoru için. Genellikle 3–5 mm kalınlıkta satılır, tığla da örülür.
• Çantada şekil tutar, ıslanınca bozulmaz. Giysi ve oyuncak için sert.

Bambu, keten

• Serin, dökümlü, parlak; yazlık bluz ve şal için. Bambu kaygan olduğu için ilmek kaçırmaya açık, keten ilk yıkamada yumuşar.
• Başlangıç için değil; üçüncü ayından sonra yazlık proje düşünürsen aklında olsun.

Tığ ve şiş numarası tablosu (mm, TR, US/UK)

Türkiye'de tığ ve şiş çoğunlukla doğrudan mm ile satılır; sapında "4 mm" yazar. "Numara" diye satılan çelik ince tığlarda (Tulip gibi) numara ile mm örtüşmez, üreticiye göre değişir; o yüzden her zaman mm'yi sor. Yabancı tariflerde göreceğin US harf ve UK numaraları için aşağıdaki tabloyu kullan.

UK eski numaralama ters çalışır: sayı büyüdükçe alet incelir. Eski İngiliz tariflerinde "No. 8 şiş" gördüğünde 4 mm'yi anla. Üreticiler arasında 0,25 mm oynamalar olabilir; şüphede kalırsan şiş ölçer kullan.

Proje ile ip ve tığ eşleştirme tablosu

Amigurumi: etiketin 1–1,5 mm altı

Amigurumide dolgu ilmeklerin arasından görünmesin diye ip etiketinde yazan tığdan 1–1,5 mm küçük tığ kullanılır. Amigurumi tasarımcısı Nicole Chase, etiketi 5,25–6,5 mm tığ öneren bir ipi 4 mm tığla örüyor. Türk pamuk iplerinde etiket 2–4 mm diyorsa 2–2,5 mm doğru seçimdir. Örmesi eli yorar ama doku sıkı çıkar. Ayrıntılar amigurumi nasıl yapılır yazısında.

Bere ve atkı: 5–8 mm

Giyilen şeylerde kumaşın esnemesi gerekir, bu yüzden etiketin dediği ya da bir boy üstü alet kullanılır. Orta kalın (sınıf 4) iple 5–5,5 mm şiş bere için, 6–8 mm şiş kalın iple atkı için standart aralıktır.

Battaniye: puffy veya iki kat

Hız istiyorsan puffy. Daha sağlam, yıkanabilir ve ucuz bir battaniye istiyorsan iki yumak orta akriliği tek ip gibi birlikte tut, 8–9 mm tığla ör. Böylece kalın ip fiyatı ödemeden sınıf 5–6 kalınlık elde edersin.

Kaç gram gider?

Aşağıdaki değerler orta sıkılıkta örülen tipik projeler için yaklaşık aralıklardır; senin gerginliğine ve ölçüne göre değişir. Hesabı tam yapmak için örgüde ölçü, numune ve ip hesabı yazısındaki yöntemi kullan.

Her zaman bir yumak fazla al, lot numarasına dikkat et. Elindeki yumakları gram, metraj ve tığ numarasıyla kaydetmek istersen El İşi Dünyası uygulamasındaki Atölyem ip stoğu bunun için var: projeye hangi yumaktan ne kadar harcadığını işlersin, kalan gramı görürsün, aynı ipi iki kez almazsın.

Marka ve bütçe notu

Türkiye'de tuhafiyede en çok bulunan markalar Alize, Nako, Kartopu, Himalaya ve Ören Bayan. Fiyatlar sık değiştiği için burada rakam yok; şu kurallar işe yarar:

• Aynı sınıfta pamuk ip akrilikten pahalı, kadife ve puffy gram başına en pahalı gruptur.
• "Amigurumi ipi" adıyla satılan 50 g'lık pamuk-akrilik yumaklar başlangıç için ekonomiktir; 10'lu renk paketleri tekli yumaklardan ucuza gelir.
• Markadan çok metraja bak: 100 g / 330 m iki farklı markada hemen hemen aynı kalınlıktır.
• İlk alışverişte tek yumak al, numune ör, ipi sevdiysen projelik miktarı aynı lottan tamamla.
• Google Ads verisine göre Türkiye'de "puffy ip" araması Ocak 2026'da 110.000'e, "kadife ip" 27.100'e çıkıyor; kış aylarında bu iki ip grubunun stoğu ve fiyatı dalgalanıyor. Kış projesi için ipi Kasım'da almak daha rahat.

Hangi iple ne örüldüğünü görmek istersen topluluğun paylaştığı örgü modellerine ve amigurumi modellerine bak; çoğu paylaşımda kullanılan ip ve tığ yazıyor.